Inhalt

ΒΟΥΝΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Βαρνούς, ο (ή Περιστέρι):

Ορεινός όγκος στα Βόρεια σύνορα της χώρας (πέρα από τα οποία συνεχίζεται με το όνομα Πέλιστερ στα 2600μ) στο βορειοδυτικό άκρο νομού Φλωρίνης, με υψηλότερη κορυφή 2.334μ (ανώνυμη) στη γραμμή των συνόρων, στην οποία σχηματίζει δύο ακόμα κορυφές, 2.124μ προς δυτικά και 2.314μ προς ανατολικά. Από τη γραμμή των συνόρων, ο Βαρνούς προχωρεί προς νότια με τη λεκάνη της Φλώρινας προς Ανατολικά και την λεκάνη των Πρεσπών προς δυτικά, σχηματίζει δύο κορυφές, 2.177μ και 2.110μ και χαμηλώνει στη διάβαση της Βίγλας- Πισοδερίου, μετά την οποία συνεχίζετε το Βερνό – Βίτσι με νότια νοτιοανατολική κατεύθυνση, ενώ προς τα νοτιοδυτικά υψώνεται το Τρικλάριον. Τα πετρώματα του Βαρνούς είναι ασβεστολιθικά κυρίως. Από τα υδάτινα ρεύματά του το μεγαλύτερο είναι το Παλιόρρεμα, μεγάλο μέρος του καλύπτετε από δάση και στις παρυφές του υπάρχουν οι Κρατερό και Ακρίτας προς ανατολικά, Πισοδέρι και Άλωνα προς το νότο.

Βέρνο, το (ή Βίτσι):

Ορεινός όγκος της Δυτικής Μακεδονίας, με ψηλότερη κορυφή 2.128μ (Βίτσι) στο νότιο τμήμα του. Αρχίζει από την διάβαση του Πισοδερίου, συνέχεια του Βαρνούντος, προχωρεί με νότια νοτιοανατολική κατεύθυνση στα όρια των νομών Φλωρίνης – Καστοριάς, σχηματίζει από Βορά προς Νότο τις κορυφές: Βίγλα (1932μ), Τσούκα (1679μ), Πλατύ (1759μ), Βίτσι (2128μ), αρχίζει μετά να χαμηλώνει εώς τα στενά της Κλεισούρας, όπου απολήγει, μεταξύ των λιμνών της Καστοριάς από τα Δυτικά και της Χειμαδίτιδας προς τα Ανατολικά. Μετά τα στενά αρχίζει και υψώνεται το Άσκιο-Σινιάτσικον , νότια συνέχεια του Βέρνου. Το μήκος του Βέρνου είναι περίπου 30 χλμ. Τα πετρώματα του είναι κυρίως ασβεστολιθικά. Τα μεγαλύτερα από τα υδάτινα ρεύματά του είναι: Μακρυχώρι, Μελάς, Ξεροπόταμος, προς Δυτικά, Ασπρόρρεμα προς Ανατολικά. Εκτός από την υψηλή ζώνη, σχεδόν όλο το υπόλοιπο καλύπτεται από πυκνά δάση. Στης παρυφές του, από βορά προς νότο, υπάρχουν οι οικισμοί: Μελάς, Μακροχώρι, Άγιος Αντώνιος, Βυσσινιά, Οξυά, Περικοπή, Μελισσότοπος προς Δυτικά Πολυπόταμο, Τρανταφυλιά, Δροσοπηγή, Νυμφαίο, Αγραπιδιές προς Ανατολικά

Άσκιο, το (ή Σινιάτσικον):

Όρος της Δυτικής Μακεδονίας, με ψηλότερη κορυφή 2.111μ (ανώνυμη) στο μεσαίο τμήμα του. Νότια συνέχεια του Βερνού –Βίτσι και μεσαίος κρίκος της ορεινής αλυσίδας, που σχηματίζει με το Βίτσι προς βόρεια και τον Βούρινο προς νότο, αρχίζει από τα στενά της Κλεισούρας στην περιοχή που ενώνονται τα σύνορα των νομών Φλωρίνης –Καστοριάς– Κοζάνης, προχωρεί με νότια νοτιοανατολική κατεύθυνση στο νομό Κοζάνης και απολήγει νότια της Σιάτιστας, στη διάβαση που περνά ο δρόμος που συνδέει την Κοζανη με τα Γρεβενά και αρχίζει ο Βούρινος. Το μήκος του είναι περίπου 33 χλμ. Τα πετρώματα του είναι κυρίως κρυσταλλικά, δεν έχει σημαντικά υδάτινα ρεύματα, τα περισσότερα από αυτά καταλήγουν νότια του Άσκιο στον Αλιάκμονα, εκτός μερικά που καταλήγουν στην Βεγορίτιδα λίμνη, μόνο η Δυτική Βορειοδυτική πλευρά καλύπτετε με δάση, αντίθετα στα ανατολικά και νότια το Άσκιο είναι Βραχώδεις. Από βορά προς νότο υπάρχουν οι οικισμοί: Βλάστη, Σισάνιο, Δρυόβουνο, Πελαργός, Εράτυρα, Γαλατινή, Καλονέρι, Μικρόκαστρο, και Σιάτιστα, Δυτικά Φούφας, Μηλοχώρι, Αναρράχη, Κρυόβρυση, Άρδασσα, Ασβεστόπετρα, Λιβερά, Σιδεράς, Λυγερή, Καλαμιά, και Αλωνάκια προς Ανατολικά

Αντίχασια, τα

Οροσειρά που βρίσκετε κατά μήκος των ορίων της Δυτικής Μακεδονίας και της Θεσσαλίας, μεταξύ των νομών Τρικάλων Γρεβενών και Λαρίσης. Γενικά τα Αντίχασια είναι χαμηλά όρη, με υψηλότερη κορυφή 1424μ (ανώνυμη). Αποτελούν συνέχεια των Χασίων προς νότια – νοτιοανατολικά και έχουν την ίδια μορφή: δημιουργούν σειρά υψωμάτων, όχι μεγάλου ύψους, εξομαλυσμένων από τη διάβρωση, έτσι που η οροσειρά να έχει τη μορφή σχεδόν οροπεδίου. Με σχήμα επίμηκες, αλλά μάλλον ακανόνιστο, απλώνεται στο βορειοανατολικό τμήμα του νομού Τρικάλων, μικρό μέρος του όμως μπαίνει και στο νομό Λαρίσης και ένα ακόμα μικρότερο στο νόμο Γρεβενών. Οι υψηλότερες κορυφές βρίσκονται στο ανατολικό τμήμα του όρους στα όρια ακριβώς των νομών Τρικάλων και Λάρισας υψώνονται οι τρεις πρώτες: η ψηλότερη 1424μ (ανώνυμη) νοτιοανατολικά του οικισμού Λογγά, η Οξυά στα 1416μ και τα Μετερίζια στα 1318μ. Το μήκος της οροσειράς είναι περίπου 25χλμ. Τα πετρώματα που κυριαρχούν στα Αντίχασια είναι κρυσταλλικοί σχιστόλιθοι και ασβεστόλιθοι. Τα τρία σχετικώς μεγαλύτερα υδάτινα ρεύματα, που σχηματίζονται στην οροσειρά, είναι το Μουργκάνι στη Δυτική πλευρά του όρους και ο Ληθαίος και ο Ντολερίτης στη νότια πλευρά του. Επίσης υπάρχουν και αρκετές πηγές. Το μεγαλύτερο μέρος των Αντιχασίων καλύπτεται από δάση, με κυρίαρχο δένδρο το έλατο. Στις παρυφές τους βρίσκονται πληθώρα οικισμών, μερικού από αυτούς είναι: Φωτεινό, Μουρέλι, Λόγγα, Αγρελιά, Κουμαριά, Καλλιθέα, Καλαμπάκα, Σκεπάρι, και Γάβρος. Στις νότιες παρυφές των Αντιχασίων υψώνονται και οι Βράχοι των Μετεώρων.

Βέλλια, τα

Κορυφή 1688μ του Άσκιου, στο νότιο άκρο του, στο δυτικό τμήμα του νομού Κοζάνης. Στις νότιες κλιτής της είναι κτισμένη η Σιάτιστα.

Βέρμιο, το

Οροσειρά της Δυτικής Μακεδονίας, με υψηλότερη κορυφή τα 2052μ ονόματι Τσανακτσή στο βόρειο τμήμα του. Τόπος που κατοικήθηκε από την αρχαιότητα, το Βέρμιο ήταν εμπόδιο απροσπέλαστο διαμορφώνοντας την Γεωγραφία την Ιστορία, τις Κοινωνίες, το κλίμα και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων από τα βάθη της αρχαιότητας ως και την σημερινή εποχή. Νότια συνέχεια του Βόρα, αρχίζει να υψώνεται από τα στενά του Άγρα – Έδεσσας, μετά το βύθισμα της Βεγορίτιδας λίμνης, όπου απολήγει από τα βόρεια ο Βόρας. Προχωρεί με νότια – νοτιοανατολική κατεύθυνση με τη λίμνη Βεγορίτιδα και στη συνέχεια με τη λεκάνη-οροπέδιο Πτολεμαϊδας – Κοζάνης προς Δυτικά και προς ανατολικά με την πεδιάδα της Θεσσαλονίκης, συνεχίζεται, στην ίδια πάντα πορεία στα όρια των νομών Ημαθίας και Κοζάνης και παράλληλα προς την ορεινή αλυσίδα, που δημιουργούν το Βαρνούς – Βίτσι – Σινιάτσικο – Βούρινο προς τα Δυτικά. Στην περιοχή της Καστανιάς δημιουργεί τη γνωστή ορεινή παλαιά Εθνική οδό Θεσσαλονίκης – Κοζάνης και απολήγει στο βύθισμα όπου ρέει ο Αλιάκμονας, μετά το οποίο υψώνονται τα Πιέρια. Από βορά προς νότο σχηματίζει της κορυφές: Γυμνή Κορυφή (1272μ), Μαγούλα (1364μ), Μαύρη Πέτρα (2027μ), Τσανακτσή (2052μ) που είναι και η υψηλότερη, Παλάτι (1897μ), Μπουρίκα (1613μ), Ζυγάνα (1453μ), Γκιώνα (1759μ), Κόκκινη Μαγούλα (1485μ), Στουρνάρι (1637μ), Αρσούμπασι (1874μ), Ξυροβούνι (1804μ), Πιλάλαφος (1749μ), Φλάμπουρο (1512μ), Αγκάθι (1650μ), Μάτι Πουλιού (1237μ). Το μήκος της οροσειράς είναι περίπου 55χλμ. Το Βέρμιο έχει πετρώματα στο νότιο τμήμα του κρυσταλλικά και στο βορά σχιστολιθικά και ασβεστολιθικά , επίσης έχει πολλά νερά και φυσικές πηγές με γνωστότερη τη πηγή Σέλι στα Δυτικά του όρους κοντά στον οικισμό Σπηλιά, το Βέρμιο επίσης διαθέτει πολλά δάση κυρίως στην Ανατολική πλευρά του. Άλλο χαρακτηριστικό του Βερμίου είναι τα πολλά ισώματα που δημιουργεί σε μεγάλο υψόμετρο, έχοντας πολλά στρέμματα βοσκοτόπων. Στο βουνό υπάρχουν 2 χιονοδρομικά κέντρα το κέντρο 3-5 Πηγάδια στο βορειοανατολικό τμήμα του όρους πάνω από την πόλη της Νάουσας, και το χιονοδρομικό κέντρο Σέλι στο κεντρικό τμήμα του Βερμίου. Στους Πρόποδες του Βερμίου υπάρχουν πολλοί οικισμοί, σημαντικότεροι από αυτούς είναι: Πύργοι, Κομνηνά, Ανατολικό, Άγιος Χριστόφορος, Καριοχώρι, Ακρινή, Άνω και Κάτω Γραμματικό, Παύλος Μελάς, Χαραυγή, Άγιος Δημήτριος, Ρυάκι, Τετράλοφο, Ροδοχώρι, Γιαννακοχώρι, Λευκάδια, Νάουσα, Στενήμαχος, Τρίλοφο, Ζωοδόχος Πηγή, Κάτω Βέρμιο, Ξηρολίβαδο, Αγία Βαρβάρα, Τριπόταμος Γεωργιανοί και Βέροια.

Βόρας, ο ή και Βουνά της Καρατζόβας

Οροσειρά στα σύνορα με την Π.Γ.Δ.Μ. και τους νομούς Πέλλης και Φλωρίνης, με υψηλότερη κορυφή το Καϊμακτσαλάν που σημαίνει [{Turk}Kaimak = Καϊμάκι / Αφρός, Tsalan = Κλέφτης], άρα Kaimaktsalan = Κλέφτης του Αφρού, και έχει μέγιστο ύψος τα 2524μ, είναι 1^η της Μακεδονίας και 3^η της Ελλάδος, βρίσκετε στο Δυτικό τμήμα του. Αρχίζει να υψώνεται από το Βορειοανατολικό τμήμα του νομού Φλωρίνης με την κορυφή Ρόγκας (1353μ) στη γραμμή των συνόρων, νοτιότερα έχει τις κορυφές Πιπερίτσα (1998μ), Οσμανάκος (1963μ), Λιλιάκος (1192μ) σχηματίζει κατόπιν την ψηλότερη κορυφή του, Καϊμακτσαλάν, στη γραμμή των συνόρων, στο σημείο συναντώνται τα όρια Φλωρίνης – Πέλλης, συνεχίζεται προς τα ανατολικά, πάντοτε πάνω στα σύνορα με την Π.Γ.Δ.Μ., σε όλο το μήκος του νομού Πέλλας, σχηματίζοντας τις εκεί κορυφές Κόζιακας (1817μ), Πίνοβο (2154μ), Τζένα (2182μ) μετά την οποία αρχίζει να χαμηλώνει προς ανατολικά για να απολήξει στην κοιλάδα του Αξιού ενώ προς Νότια η κορυφή Σκρα τον ενώνει με το όρος Πάϊκο. Το μήκος της οροσειράς είναι 50χλμ. Τα πετρώματα της είναι κρυσταλλικά. Έχει αρκετά υδάτινα ρεύματα, όπως Τοπλίτσα, Κόζιακας, Ξεροπόταμος, Γκολέμα και Αλμωπαίος. Ο Βόρας έχει γενικά πλούσια Χλωρίδα με πυκνά δάση που καλύπτουν όλο το σύνολο της οροσειράς εκτός τις κορυφές. Επίσης στη κορυφή του Καϊμακτσαλάν υπάρχει και χιονοδρομικό Κέντρο. Οι οικισμοί που υπάρχουν στο Βόρα είναι από Δυτικά προς Ανατολικά είναι: Αχλάδα, Σκοπός, Λόφοι, Μελίτης, Βεύη, Πέτρες, Παναγίτσα, Άγιος Αθανάσιος, Σαρακηνοί, Όρμα, Λουτράκι, Λυκόστομο, Τσάκοι, Σωσάνδρα, Δωροθέα, Βορεινό, Μηλιά, Θηριόπετρα, Φούστανη, Νερόμυλοι, Πρόδρομος, Αετοχώρι, Νότια, Περίκλεια, Αρχάγγελος, Σκρα.

Βούρινος, ο ή και Μπούρινο

Όρος της Δυτικής Μακεδονίας με ψηλότερη κορυφή (1621μ) ανώνυμη, που βρίσκετε στο βόριο τμήμα του όρους. Ο Βούρινος είναι φυσική συνέχεια του Σινιάτσικου και τέταρτος κρίκος της ορεινής αλυσίδας, που σχηματίζει μαζί με το Βαρνούς, Βίτσι και Σινιάτσικο. Ο Βούρινος αρχίζει και υψώνεται από το σημείο που απολήγει το Σινιάτσικο, μετά την κορυφή που κάνει ονόματι Βέλια, νότια της Σιάτιστας, δημιουργώντας μια χαμηλή διάβαση, μεταξύ των Σινιάτσικου και Βούρινου, από εκεί το όρος συνεχίζει με την ίδια πορεία νότια – νοτιοανατολικά κατεύθυνση, στα όρια των νομών Γρεβενών και Κοζάνης και απολήγει στο βύθισμα, όπου ρέει ο Αλιάκμονας μετά το οποίο υψώνονται τα Καμβούνια. Το μήκος του Βούρινου, είναι περίπου 20χλμ. Στα πετρώματα του κυριαρχούν οι μαύροι ασβεστόλιθοι, δεν έχει πολλά νερά, ένα μέρος του καλύπτεται από δάση και στις παρυφές του, από βορά προς νότο υπάρχουν οι οικισμοί: Παλαιόκαστρο, Ταξιάρχης, Δαφνερό, Έξαρχος, Πυλωροί, Ποντινή, Παλαιοχώρι προς δυτικά Μεταμόρφωση, Πρωτοχώρι, Λευκοπηγή, Ροδιανή, Κερασιά και προς ανατολικά η Αιανή.

Γράμμος, ο

Ορεινός όγκος στα σύνορα με την Αλβανία, και στα όρια της Μακεδονίας με την Ήπειρο, μη ψηλότερη κορυφή τα 2521μ, 4^η της χώρας, στο βόρειο άκρο του όρους. Ο Γράμμος είναι ο πρώτος από τα βόρεια μέλος της Πίνδου, αρχίζει από τα σύνορα (όπου προεκτείνεται) και καταλαμβάνει ένα μέρος τους, προχωρεί, κυρίως το ανατολικό τμήμα του, προς νότια – νοτιοανατολικά στα όρια του νομού Καστοριάς – Ιωαννίνων, απλώνεται σε ακανόνιστο σχήμα και φθάνει εώς το βύθισμα, όπου ρέει ο ποταμός Σαραντάπορος, που τον χωρίζει από τα όρη Βόϊον προς ανατολικά και Σμόλικα προς νότο. Η ψηλότερη κορυφή του Γράμμου, ορθώνετε στα όρια που συναντώνται τα Αλβανικά σύνορα με τα σύνορα των νομών Ιωαννίνων και Καστοριάς. Στα Αλβανικά σύνορα υψώνετε επίσης η κορυφή Μαύρη Πέτρα (2169μ). Στα όρια των δύο νομών Καστοριάς και Ιωαννίνων, σχηματίζονται, από βορά προς νότο οι κορυφές: Κιάφα (2398μ), Σούφλικας (2146μ), Επάνω Αρένα (2192μ), Κάτω Αρένα (2075μ) και Μπουχέτσι (1700μ). τα πετρώματα του Γράμμου είναι κυρίως κρυσταλλικά. Έχει πηγές και μερικά υδάτινα ρεύματα: Πιστιλιάπη, Γοργοπόταμος, Βουρκοπόταμος, Ζουζουλιώτικο. Εκτός από την υψηλή ζώνη του Γράμμου που είναι γυμνή, το υπόλοιπο όρος είναι σκεπασμένο με πυκνό δάσος, επίσης στο Γράμμο βρίσκετε το μεγαλύτερο βοσκοτόπι των Βαλκανίων, βρισκόμενο σε μεγάλο υψόμετρο. Ο Γράμμος είναι από τα ελληνικά βουνά που σε ορισμένες χαράδρες του που δεν βλέπουν ήλιο κρατάει χιόνια όλο το χρόνο, εκεί παρουσιάζετε και το χιονοσκούλικο, το οποίο ζει μέσα στο παλαιό χιόνι που έχει ηλικία δεκάδων εκατοντάδων ετών. Άλλο χαρακτηριστικό του Γράμμου είναι οι επικίνδυνες πλαγιές του, από τα απομεινάρια του εμφυλίου πολέμου τις νάρκες, που ξέσπασε και επικεντρώθηκε στα βουνά της Πίνδου. Γενικά θα λέγαμε ότι η όλη περιοχή του Γράμμου είναι σχετικά αραιοκατοικημένη, αφού ο πόλεμος του 49 έσβησε από το χάρτη πολλά χωριά. Στις δυτικές παρυφές του βρίσκονται οι εξής οικισμοί, από βορά προς νότο: Αετομηλίτσα, Πληκάτι, Γοργοπόταμος, Οξυά, Πεύκο, Γράμμος, Βούρμπιανή, Πυρσόγιαννη, Λαγκάδα, Δροσοπηγή, ενώ στις ανατολικές του παρυφές, το Πευκόφυτο, Χρυσή και Επταχώρι.

Καμβούνια, τα

Ορεινό σύμπλεγμα στα όρια της Μακεδονίας με την Θεσσαλία με την Μπουνάσα την υψηλότερη κορυφή στα 1615μ, στο νοτιοδυτικό τμήμα του όρους. Τα Καμβούνια αρχίζουν από το νοτιοανατολικό άκρο του νομού Γρεβενών όπου βρίσκεται και η υψηλότερη κορυφή τους, απλώνονται στην περιοχή όπου συναντώνται τα όρια των νομών Γρεβενών – Κοζάνης – Λάρισας, προχωρούν ναι νοτιοδυτική – βορειοανατολική κατεύθυνση, σχηματίζοντας το όριο των νομών Κοζάνης – Λάρισας, και απολήγουν στα στενά του Σαρανταπόρου, από την άλλη πλευρά των οποίων αρχίζει να υψώνεται ο Τίταρος. Οι κορυφές των Καμβουνίων από νοτιοδυτικά προς βορειοανατολικά είναι: Τέρτιμος (1098μ), Βουνάσα (1615μ), Μαυρολίθαρο (1363μ), Προφήτης Ηλίας Λουτρού (1055μ), Δοβράς (1378μ). Το μήκος των Καμβουνίων είναι περίπου 35χλμ, τα πετρώματα τους είναι κυρίως κρυσταλλικά ασβεστολιθικά. Αξιόλογα υδάτινα ρεύματα δεν έχουν. Μεγάλο μέρος των Καμβουνίων ορέων καλύπτεται από δάση και στις παρυφές τους βρίσκονται οι οικισμοί: Δεσκάτη, Άκρη, Τσαπουρνιά, Σαραντάπορο, στις νοτιοανατολικές πλαγιές ενώ προς τα βορειοδυτικά οι οικισμοί Ελάτη, Λιβαδερό, Μεταξάς και Πολύραχο.

Βόϊον, το

Οροσειρά της Δυτικής Μακεδονίας με ψηλότερη κορυφή το Παλιοκρίμινι με ύψος 1802μ, στο νότιο τμήμα του. Μέλος της Βόρειας Πίνδου, προς ανατολάς, αρχίζει από την κοιλάδα του Αλιάκμονα, προχωρεί με νότια – νοτιοανατολική κατεύθυνση στο νοτιοδυτικό άκρο του νομού Καστοριάς παράλληλαπρος τον κύριο κορμό της Πίνδου, από την οποία χωρίζετε από το βύθισμα στο οποίο ρέει ο Σαραντάπορος, συνεχίζεται στα όρια του νομού Καστοριάς και Γρεβενών και απολήγει περίπου στη γραμμή, που συνδέει τους οικισμούς Επταχώρι προς δυτικά και Πεντάλοφο προς ανατολικά. Από βορά προς νότο κάνει τις κορυφές Άσπρη Πέτρα (1528μ), Πύργος (1758μ), Παλιοκρίμινι (1802μ), Κορυφές (1345μ). Το μήκος του είναι περίπου 25χλμ. Τα πετρώματα του είναι κυρίως κρυσταλλικά, έχει μικρά υδάτινα ρεύματα, που καταλήγουν κυρίως στον Σαραντάπορο και τον Αλιάκμονα. Το μεγαλύτερο μέρος του καλύπτεται από δάση και στις ανατολικές παρυφές του από βορά προς νότο υπάρχουν οι οικισμοί: Πεύκος, Κοτύλη, Λάγκα, Δραγασιά, Ζώνη, Πολυκάστανο και Δάφνη.

Μορίκι, το

Κορυφή στα 1655μ της Δυτικής Μακεδονίας, στο Ανατολικό άκρο του νομού Καστοριάς, βόρεια συνέχεια του Σινιάτσικου. Ανατολικά του οικισμού Κορησός

Όλυμπος, ο

Ορεινός όγκος στα όρια Μακεδονίας – Θεσσαλίας, με ψηλότερη κορυφή 2918μ που είναι γνωστή ως Μύτικας ή Πάνθεον, είναι η 1^η κορυφή της Ελλάδας, στο βόρειο τμήμα του. Αρχίζει από το νοτιοδυτικό άκρο του νομού Πιερίας, από τα στενά της πέτρας, που τον χωρίζουν από το βουνό Τίταρος, προχωρεί με βορειοδυτική – νοτιοανατολική κατεύθυνση στα όρια των νομών Πιερίας και Λάρισας, στα οποία βρίσκετε ο Μύτικας, συνεχίζεται εντός του νομού Λάρισας τέμνετε σχεδόν ολόκληρος από το φαράγγι του Ξερόλακκου, από το οποίο περνάει ο δρόμος που ενώνει την Λεπτοκαρυά με την περιοχή της Ελασσόνας, χαμηλώνει αισθητά, μετά την γραμμή αυτή και απολήγει στην κοιλάδα των Τεμπών, όπου ρέει ο Πηνειός, που τον χωρίζει από τη νότια συνέχεια του, την Όσσα (Κίσαβος). Το φαράγγι του Ξερόλακκου χωρίζει τον ορεινό όγκο σε δύο τμήματα, βόρειο και νότιο, το βόρειο που είναι και το υψηλότερο είναι ο κυρίως Όλυμπος, και αποκαλείται γενικώς Όλυμπος, και κάποτε Άνω ή Υψηλός Όλυμπος. Το νότιο τμήμα του που είναι εμφανώς χαμηλότερο, αποκαλείται Κάτω Όλυμπος. Τα όρια ολόκληρου του ορεινού όγκου είναι: από τον βορά τα στενά της Πέτρας, από τα δυτικά η πεδιάδα της Ελασσόνας, από α νότια την κοιλάδα των Τεμπών και τα Ανατολικά τον Θερμαϊκό κόλπο, με ενδιάμεσα την χαμηλή παράκτια ζώνη της Πιερίας, εκτός την περιοχή του Πλαταμώνα, όπου οι απολήξεις του Ολύμπου φτάνουν ως την ακτή. Η ανατολική πλευρά του Ολύμπου, ιδίως στο βόριο τμήμα, αυλακώνεται από βαθιές χαράδρες, ενώ η δυτική πέφτει σχετικώς ομαλά στην Θεσσαλική Πεδιάδα. Ο Όλυμπος που υψώνεται με μορφή θολωτή, στην ψηλότερη περιοχή παίρνει περίπου τη μορφή οροπεδίου, από το οποίο ανεβαίνουν πολλές κορυφές πάνω από τα 2500μ. Στο κέντρο του, πάνω από ένα βάραθρο ύψους περίπου 500μ στη θέση καζάνια, υψώνονται, σχηματίζοντας ένα σχεδόν ημικύκλιο, η κορυφή Μύτικας (2918μ), Στεφάνι ή Θρόνος του Δία (2909μ), Σκολειό (2911μ), Σκάλα (2866μ). Κάτω από την γραμμή αυτών των κορυφών σχηματίζεται το φαράγγι του Μαυρόλογγου, όπου ρέει ο Ενιπέας, και από την άλλη πλευρά του υψώνονται οι κορυφές: Άγιος Αντώνιος (2817μ) και Καλόγερος (2813μ). Άλλες κορυφές του Ολύμπου είναι: Προφήτης Ηλίας (2786μ), Τούμπα (2785μ), Χριστάκι (2704μ), Φράγκου Αλώνι (2684μ), Σταυραϊτιά (2616μ), Διακόντης (2588μ), Κακαβράκος (2618μ) Σκούρτα (2485μ), Λιβαδάκι (2366μ) καθώς και μερικές χαμηλότερες, μερικές από αυτές είναι: Βουλγάρα (1689μ), Καρδαράς (1527μ), Ξύλο (1025μ), και οι τρεις στο βόρειο άκρο του, πάνω από τα στενά της Πέτρας, Τουρτοφωλιά (1241μ) προς την πεδιάδα της Ελασσόνας, Γυμνοκορυφή (1241μ), Καμπάνα (1143μ), Παλαιόκαστρο (1460μ), Τούμπα (1168μ), και οι τέσσερις πάνω από το φαράγγι του Ξερόλακκου, μετά το οποίο αρχίζει ο Κάτω Όλυμπος. Ο Κάτω Όλυμπος ως πολύ χαμηλότερος έχει υψηλότερη κορυφή τα 1588μ ονόματι Μεταμόρφωση, στο βόριο άκρο του, πάνω από την αποξηραμένη λίμνη Ασκουρίδα ή Νέζερο. Άλλες κορυφές του Κάτω Ολύμπου είναι από βορά προς νότο: Καλλιθέα (1302μ, Ράχη Μητσόλακα (1138μ), Κουκουμιάκου (1398μ), Μπηγμένη Πέτρα ή Πέταλα (1235μ), Άγιος Σώστης (1421μ), Γοδαμάνι (1419μ), Κουκούλι (1159μ), Γυναίκες 1166μ), Στρογγυλή (1498μ), Κλαρί (1452μ) και πάνω σχεδόν από την κοιλάδα των Τεμπών, Γκολιάνη (1265μ) και Ιωνάς Σπερμιώτης (1243μ). Το μήκος ολόκληρου του ορεινού όγκου του Ολύμπου, είναι περίπου 50χλμ, και το μέγιστο πλάτος του από δυτικά προς ανατολικά είναι 30χλμ. Τα πετρώματα του είναι κυρίως ασβεστόλιθοι και δολομίτες και κατά δεύτερον λόγο φλύσχης. Από τα υδάτινα ρεύματα, που σχηματίζονται στον Όλυμπο, μεγαλύτερο είναι ο Ενιπέας, που πηγάζει κάτω από το συγκρότημα των ψηλότερων κορυφών, και ρέει στο μακρό και κατάφυτο φαράγγι του Μαυρόλογγου, το οποίο φθάνει βόρειο του Λιτόχωρου. Άλλα υδάτινα ρεύματα του Ολύμπου είναι: στην ανατολική πλευρά ο Πετριώτικος και η Παλιορουμάνα, στη δυτική πλευρά ο Ελασσονίτικος, και στο φαράγγι του Ξερόλακκου, τα ρεύματα της Διάβας και της Σκαμνιάς και η Ζηλιάνα. Ο Κάτω Όλυμπος έχει περισσότερα υδάτινα ρεύματα, στη βόρεια πλευρά Καράλαγκος και Καραβίδα, στη νότιο Μαυρόρρεμα, καναράς, Χαντάκια, Δερμπίνα, Φλογέρας, Κοκκινόπετρας, παλαιά υπήρχε στον Κάτω Όλυμπο στο βορειοανατολικό άκρο του μια μικρή λίμνη, η Ασκουρίς ή Νεζερός, αλά την αποξήραναν. Η βλάστηση περιορισμένη τυπική αλπική, συναντάται πάνω από τα 2000μ στη ζώνη του Ολύμπου. Στη χαμηλότερη ζώνη μεγάλο μέρος του καλύπτεται από δάση. Στις ψηλότερες περιοχές κυριαρχούν τα έλατα, χαμηλότερα τα πεύκα, κανένα όμως δασικό δέντρο δεν απουσιάζει. Γενικώς, περισσότερα δάση έχει η ανατολική πλευρά και λιγότερα η δυτική. Στις ανατολικές παρυφές του Ολύμπου βρίσκονται, από βορά προς νότο, οι οικισμοί: Βροντού, Λιτόχωρο, Λεπτοκαρυά, Παντελεήμων, Αιγάνη, Πυργετός, Ραψάνη, Γόννοι, στις δυτικής παρυφές από βορά προς νότο: λιβάδι, Καλλιπεύκη, Ελασσόνα, Τσαρίτσανη, Αργυροπούλειο.

Μυθολογία- Ιστορία- Αρχαιολογία του Ολύμπου. Η λέξη Όλυμπος είναι πιθανόν προελληνική και σημαίνει ύψωμα, βουνό. Για την φαντασία των αρχαίων Ελλήνων ο Όλυμπος ήταν ο τόπος της απέραντης ευτυχίας, όπου «τέρπονται μάκαρες θεοί» και εκεί τοποθέτησαν την κατοικία των θεών και στην ψηλότερη κορυφή του τον θρόνο του Δία. Στον Όλυμπο επίσης και στα γειτονικά Πιέρια τοποθετούν τα ενδιαιτήματα των Μουσών, αλλά και τους περισσότερους μύθους σχετικά με τις Μούσες, με τον Ορφέα και με τον Διόνυσο. Τέλος από τον Όλυμπο ορμούσαν οι Θεοί για να συντρίψουν τους Τιτάνες, που εξορμούσαν από την Όθρυς. Στην αρχαιότητα και στους μέσους χρόνους οι διαβάσεις του Ολύμπου έπαιξαν συχνά ουσιαστικό ρόλο στις μεγάλες συγκρούσεις και στις εκστρατείες από βορά προς νότο και αντίθετα. Στην τουρκοκρατία ο Όλυμπος γίνεται εξεγέρσεων κατά των τούρκων. Στην περιοχή του ιδρύεται το δεύτερο, μετά τα Άγραφα, αρματολίκι, πολλοί οικισμοί του γίνονται εστίες απελευθερωτικού αγώνα και πολλοί αγωνιστές αναδεικνύονται σε εξέχουσες μορφές αυτού του αγώνα: Γιωργάκης Ολύμπιος, Νικοτσάρας, Ευθύμιος Βλαχάβας. Στους πρόποδες του, υπήρχαν στην αρχαιότητα πόλεις και ιερά σχετικά με τον θρακικό Ορφέα και τον Ολύμπιο Δία: Γόννοι, Ολοσσών, Δολίχη, Άζωρος, Λείβηθρα, Πίμπλεια και άλλες. Στην κορυφή Άγιος Αντώνιος (2817μ) βρέθηκαν αρχαία λείψανα, που μαρτυρούν λατρεία: λίθινα και μαρμάρινα τεμάχια επιγραφών και άλλων αναθημάτων στον Ολύμπιο Δία, νομίσματα και άλλα.

Πιέρια, τα ή και Φλάμπουρο

Όρος της Δυτικής Μακεδονίας, με ψηλότερη κορυφή 2190μ (Φλάμπουρο), σχεδόν στο μέσο του. Νότια συνέχεια του Βερμίου, αρχίζει από το βύθισμα που ρέει ο Αλιάκμονας, στο οποίο απολήγει από τα βόρεια το Βέρμιο, στα όρια των νομών Κοζάνης – Ημαθίας, προχωρεί προς νότο, στα όρια των νομών Κοζάνης –Πιερίας, έως τα όρια των νομών Πιερίας –Λαρίσης όπου αρχίζει ο Τίταρος, συνέχεια του προς νότο, που συνδέει τα Πιέρια με τον Όλυμπο. Προς τα ανατολικά προεκτείνεται στο νομό Πιερίας με τη κορυφή Κτένι (1791μ). Το μήκος των Πιερίων είναι περίπου 35χλμ, με βασική πορεία νοτιοδυτικά προς βορειοανατολικά, κινούμενο παράλληλα στο φυσικό βύθισμα που ρέει ο Αλιάκμονας. Τα πετρώματα τους είναι κυρίως κρυσταλλικά, έχουν πολλά νερά και πολλά δάση, ιδίως στην ανατολικά πλευρά, και στις παρυφές τους. Από βορά προς νότο βρίσκονται οι εξής οικισμοί: Ριζώματα, Δάσκιο, Πολύφυτο, Καταφύγιο, Βελβεντός, Πλατανόρρεμα, προς ανατολάς Ελατοχώρι, Μοσχοπόταμος, Ρητίνη, Βρία, Μηλιά, κάτω μηλιά, Σκοτεινά, Φωτεινά.

Τίταρος, ο

Όρος στα όρια της Μακεδονίας με την Θεσσαλία, με ψηλότερη κορυφή 1839μ (ανώνυμη), σχεδόν στο μέσο του. Υψώνεται στα όρια των νομών Κοζάνης –Λάρισας – Πιερίας και εκτίνετε με δυτική προς ανατολική κατεύθυνση μεταξύ των Καμβουνίων προς δυτικά, από τα οποία τον χωρίζουν τα στενά του Σαρανταπόρου, του Ολύμπου προς ανατολικά, από τον οποίο τον χωρίζουν τα στενά της Πέτρας, και των Πλέριων από βορά. Το μήκος του, μεταξύ των δύο στενών, είναι περίπου 25χλμ. Τα πετρώματα του Τίταρου είναι ασβεστολιθικά. Έχει λίγα και μικρά υδάτινα ρεύματα. Μεγάλο μέρος του καλύπτεται από δάση. Στις παρυφές του βρίσκονται οι οικισμοί Λιβάδι, Άγιος Δημήτριος, Καστανιά, Πλατανόρρεμα.

Τρικλάριον, το

Οροσειρά της Δυτικής Μακεδονίας, με ψηλότερη κορυφή 2156μ (Καλό Νερό), στο βόρειο άκρο του. Το Τρικλάριο μπορεί να θεωρηθεί και προέκταση του Βαρνούντος προς τα δυτικά, κλείνοντας την λεκάνη των Πρεσπών από τα νοτιοανατολικά. Υψώνεται στο βορειοδυτικό τμήμα του νομού Φλωρίνης και προχωρά με νότια –νοτιοδυτική κατεύθυνση με τη λίμνη Μικρή Πρέσπα προς δυτικά και την κοιλάδα που ρέει ο Λαδοπόταμος προς τα δυτικά, η οποία χωρίζει το Τρικλάριο από το Βέρνο –Βίτσι. Στο νότιο άκρο του σχηματίζει τις κορυφές Μπούτσι (1776μ), και Όρλοβο (1715μ). Το μήκος του είναι περίπου 30χλμ. Τα πετρώματα του Τρικλάριου είναι κυρίως ασβεστολιθικά, δεν έχει μεγάλα υδάτινα ρεύματα, μεγάλο μέρος του καλύπτεται από δάση, και στις παρυφές του υπάρχουν οι εξής οικισμοί. Άγιος Γερμανός, Λευκών, Καρυές, Μικρολίμνη, προς τα δυτικά, Πισοδέρι, Ανταρτικό, Πράσινο, Κότας, Γάβρος προς τα ανατολικά.